طبقه بود بقيروان در هشتم محرّم سنهء صد و هشتاد و چهار هجرى « 1 » در خلافت هرون الرّشيد ) به دو خاتمه يافت « 2 » ، ( 36 ) ص 158 س 9 ، بلاد مغرب و افريقيه ، مقصود مؤلّفين عرب از مغرب بمعنى اخصّ ( در مقابل مغرب بمعنى اعمّ كه عموم بلاد واقعه در مغرب مصر را از آن ميخواسته‌اند ) مملكت مرّاكش « 3 » حاليّه بوده است بعلاوهء قسمتى از ولايات غربى الجزاير حاليّه يعنى بعلاوهء تمام ايالت وهران تقريبا ، و مراد ايشان از افريقيه مملكت تونس حاليّه بوده است بعلاوهء قسمت بزرگى از ولايات شرقى الجزائر كه برحسب اختلاف احوال غربا تا بجاية « 4 » و گاه تا مليانة « 5 » و گاه تا تنس « 6 » ممتدّ بوده ، و احيانا افريقية از طرف مشرق قسمتى از مملكت طرابلس غرب را نيز شامل بوده است « 7 » ، ( 37 ) ص 159 س 1 ، « نامهاى ايشان محمّد بن احمد بن ؟ ؟ ؟ است و القاب ايشان رضىّ و وفىّ و تقىّ است » ، فقرهء معادلهء اين عبارت در دستور المنجّمين « 8 » از قرار ذيل است : « الأئمّة الثّلثة المستورين الممتحنين الصّابرين « 9 »

--> ( 1 ) ابن عذارى ج 1 ص 83 ، ( 2 ) براى مزيد اطّلاع از احوال اين زيادة اللّه آخرين ملوك بنى الأغلب رجوع شود بابن عذارى ج 1 ص 128 - 146 ، و تاريخ ولاة مصر از محمّد بن يوسف الكندى ص 267 ، و ابن الأثير در حوادث سنهء 296 ج 8 ص 8 - 9 ، و ابن خلّكان در موضع مذكور در ص قبل حاشيهء 4 ، و اتّعاظ الحنفاء ص 37 ، و تاريخ ابو الفداء ج 2 ص 63 ، ( 3 ) Maroc . ( 4 ) Bougie . ( 5 ) Miliana . ( 6 ) Tenes . ( 7 ) رجوع شود بمعجم البلدان ياقوت ، و معجم ما استعجم ابو عبيد بكرى ، و كتاب المغرب فى ذكر افريقية و بلاد المغرب از همان مؤلّف در عناوين « مغرب » و « افريقية » و ساير بلاد مذكوره در متن ، و بنقشه‌ها و كتب جغرافى جديد ، ( 8 ) نسخهء كتابخانهء ملّى پاريس Arabe 5968 ورق a 335 ، ( 9 ) كذا فى الأصل فى الكلمات الثّلث با ياء ، و صواب « المستورون الممتحنون الصّابرون » است برفع چه اين عبارت تا رضوان اللّه عليهم عنوان است ،